Sjouwen
23/06
GESCHIEDENIS VAN HET GEWONE LEVEN
Met onze buurvrouw ga ik 's ochtends naar Jeruzalem. We zijn verrast dat er geen wachtrij voor het checkpoint staat. De auto gaat er snel doorheen. "Als er een lange rij auto’s is, dan gaan de soldaten treiteren en doen ze extra lang bij de check. Wanneer er niemand staat, dan kan je niet treiteren, en dan gaat het snel," zegt de buurvrouw, die zich bewust is van de ongeschreven politieke regels van het verkeer. "Let op de stoplichten. Als je uit Betlehem komt, moet je altijd op de stoplichten wachten. De settlers gaan voor." Maar de rit gaat verder gezwind. Een raar gevoel omdat het lijkt alsof het zo niet hoort. We praten wat over de bijna normaal aandoende abnormaliteit van het Palestijnse leven. En hoe het leven van gewone mensen bijzondere trekken kan krijgen in het licht van de ongewone geschiedenis van Palestina. "Je leeft hier als in een boek."
Links passeren we het King David hotel. Ik zit net het Nederlandse boek 'De Last van Khalil' te lezen. Het is geschreven door Tineke Bennema, een historica en journaliste getrouwd met een Palestijnse arts. Jarenlang woonden ze dichtbij Jeruzalem. De schrijfster raakte gefascineerd door het leven van de grootvader van haar man. Deze grootvader, Khalil, had het beroep van sjouwer, van 'pakezel'. Het was één van de laagste en zwaarste beroepen in de maatschappij. "Het opvallendste aan hem waren zijn handen," zo begint het boek. "Als twee grote vermoeide adelaars rustten ze op zijn knieën…" Die handen raakten meer dan eens de geschiedenis van Jeruzalem en Palestina. Khalil nam bijvoorbeeld in 1946 de verwoestende aanslag op het King David hotel waar, uitgevoerd door de irgoen, de zionistische ondergrondse beweging geleid door de Israëlische ex-premier Menachem Begin. Het hotel was het centrum van het Britse bestuur. Khalil ontsnapte maar net aan de explosie, maar zijn sjouwersbestaan liep zware averij op omdat na deze aanslag de sjouwklussen steeds spaarzamer werden.
Het bijzondere van het boek is niet alleen dat het de geschiedenis van Palestina aan de hand van de lotgevallen van een gewone Palestijn weergeeft, maar ook dat je niet vanaf de buitenkant naar die man kijkt maar zijn perspectief deelt. Je ziet hem niet zozeer als slachtoffer van oorlog en geweld, al zijn deze laatste ruimschoots aanwezig. Eerder ontdek je zijn innerlijke kracht om zonder zijn waardigheid te verliezen vier bezettingen te overleven: de Turkse, Britse, Jordaanse en Israëlische.
Meeslepend maar niet overdadig, zeg maar in de stijl van Geert Mak, laat het boek zien hoe de geschiedenis van Palestina het karakter van zo'n man in graniet uithouwt. Soms staat hij voor levenskeuzes, zoals wanneer een Zwitserse vrouw hem een bestaan in het buitenland aanbiedt, of wanneer hij met de soefi's in Jeruzalem meegaat en zijn gezin verwaarloost maar dan door zijn vrouw voor het blok wordt gezet. Typisch Palestijnse eigenschappen komen naar voren: een houding van pragmatisch overleven zonder te collaboreren met machthebbers; religieuze devotie met openheid naar andere religieuze culturen; een enorme koppigheid; een onverwoestbare binding met huis en haard; een preoccupatie met onderwijs als redmiddel om te overleven. Wanneer zijn zoon een keer spijbelt, krijgt deze een oplawaai en vervolgens een mes onder zijn kin – doe dat nooit meer. En tenslotte is Khalil's persoonlijkheid getekend door trots en waardigheid gebaseerd op een sterk rechtvaardigheidsgevoel.
Op de voorkant van het boek staat een oude foto van een sjouwer. Een man die twee grote kisten op zijn rug heeft, misschien van buitenlandse gasten van het American Colony Hotel. Het lijkt alsof de sjouwer de last van een buitenlandse bezetting draagt.
Mary ziet de foto en merkt op dat het deze foto wel eens kan zijn geweest die de Palestijnse schilder Sliman Mansour heeft geïnspireerd bij het maken van zijn bekende schilderij van een Palestijnse man die gebukt gaat onder de last van een grote wereldbol op zijn rug.
Tineke Bennema, De Last van Khalil: Het Leven van een Palestijnse Sjouwer in Jeruzalem. Van Gennep, Amsterdam, 2007. Dit boek is via de bibliotheek van UCP te leen.
Margreet Stroo
07 juli 2009, 18:22
Ik had het boek enige tijd geleden al gelezen, het heeft grote indruk op me gemaakt. Inderdaad een stuk geschiedenis van Palestina, gezien door de ogen van iemand, die drie "bezettingen" heeft meegemaakt. Een eenvoudig, maar zeer wijze man! Veel sterkte Twan, met een hartelijke groet, Margreet
tineke bennema
30 juni 2009, 20:24
Grappig dat Mary dat schilderij van Mansour in die foto herkende, dat dacht ik ook toen ik ze vergeleek. Ik vond die prachtige foto in een oud fotoboek met een schat aan materiaal van de American Colony. Veel succes met jullie werk, ik ben blij dat mensen de bezette gebieden blijven bezoeken, zoals ook Koenders aan Gaza. hartelijke groet, tineke
Purwanto
25 juni 2009, 09:38
Wat een beleving! Meneer Khalil was een getuige van de terroristische actie van Irgun Zvai Leumi (op gegaan in Likud!). En wij zijn de getuigen van de aanhoudende bezetting en kolonisatie van Palestijnse gebieden! Het ga je goed, Toine.
Thom Geurts
24 juni 2009, 10:56
Toen ik je het boek stuurde, Toine, had ik precies deze leescontext voor ogen: Toine in Bethlehem op weg naar dit en dat, maakt het relaas van Tineke Bennema open en ziet door de lens van het levensverhaal van de grootvader van Bennema's man het tobberige leven in Palestina; natuurlijk komt Mary dan uit de coulissen met een gidsende opmerking die van mijmeringen weer een rechte weg maakt. Wat zijn ze toch sterk, die Palestijnse schouders! Hartelijke groet Sumud! Thom Geurts
